Onderzoekers van het ALS Centrum hebben ontdekt dat kleine blaasjes met eiwitten verstoorde processen in ALS-zenuwcellen kunnen helpen herstellen. Het gaat om zogenoemde extracellulaire vesicles (EV’s), die de stamcellen uitscheiden en naar andere cellen in het lichaam sturen. De resultaten van het onderzoek zijn verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Neural Regeneration Research.
Over eiwitveranderingen in ALS-zenuwcellen is nog weinig bekend. Het idee om dit te onderzoeken ontstond bij de koffieautomaat, vertelt onderzoeker Suzy Varderidou-Minasian. “ALS heeft tientallen genetische vormen. Die tasten via verschillende processen de zenuwcellen aan. We wilden weten welke eiwitten daarbij betrokken zijn, en of EV’s die gestoorde processen kunnen herstellen zoals bij andere ziekten al is gezien.”
Van huidcel naar zenuwcel
Voor het onderzoek hebben de onderzoekers zenuwcellen in het laboratorium gemaakt (te zien in de afbeelding). Ze gebruiken daarvoor huidcellen van mensen met ALS. Eerst veranderen ze de huidcellen in stamcellen, die ze daarna kunnen laten uitgroeien tot zenuwcellen. Zo ontstaan zenuwcellen met de genetische afwijkingen van de mensen met ALS van wie de huidcellen afkomstig waren. De onderzoekers hebben zo drie veelvoorkomende genetische afwijkingen bij ALS bekeken: C9ORF72, FUS en TARDBP. Voor alle drie bestaat nog geen behandeling.
Welke eiwitten zitten in de zenuwcel?
Daarna zijn de eiwitveranderingen in deze zenuwcellen in kaart gebracht. Suzy legt uit hoe dat werkt: “We maken de zenuwcellen kapot, waardoor alle eiwitten vrijkomen. Die eiwitten gaan in een apparaat die de puzzel oplost: per klein schaaltje krijgen we een lijst van 4000 tot 6000 eiwitten. Zo weten we welke eiwitten aanwezig zijn in de zenuwcel, en welke eiwitten in een ALS-zenuwcel meer of juist minder aanwezig zijn dan in een gezonde cel.”
Ze ontdekten dat verschillende eiwitten veranderen bij ALS. Sommige veranderingen kwamen alleen voor bij één genetische vorm. Andere veranderingen zagen ze in alle drie de vormen. Die gedeelde veranderingen wijzen op processen die bij ALS in het algemeen verstoord raken. Volgens de onderzoekers vraagt dit om een behandeling die meerdere processen tegelijk aanpakt.
Kleine eiwitblaasjes herstellen verstoorde processen
Daarom keken de onderzoekers naar EV’s: kleine blaasjes met eiwitten die cellen naar elkaar sturen. Vooral EV’s van zogenoemde mesenchymale stamcellen zijn interessant. Deze stamcellen helpen andere cellen om goed te functioneren door groeifactoren af te geven via EV’s.
Bij sommige ziekten worden deze mesenchymale stamcellen al ingezet als behandeling. Maar een nadeel is dat stamcellen kunnen blijven delen, wat een risico op tumorvorming met zich meebrengt. Daarom richtten de onderzoekers zich alleen op de EV’s die de mesenchymale stamcellen uitscheiden.
De onderzoekers hebben deze EV’s in het laboratorium toegevoegd aan de zenuwcellen met een FUS-mutatie. “FUS-zenuwcellen hebben vaak korte uitlopers. Dat is een teken dat de cel het moeilijk heeft”, vertelt Suzy. “Na een behandeling met de EV’s werden die uitlopers langer!”
Een vitamineboost voor zenuwcellen
Daarna hebben de onderzoekers opnieuw de eiwitten in de cellen onderzocht. Bij alle drie de ALS-afwijkingen werden de verstoorde eiwitniveaus door de EV’s weer normaal. “Toen we dat zagen, waren we héél blij. Wat wij zien klopt met de theorie dat EV’s van mesenchymale stamcellen meerdere processen tegelijk kunnen beïnvloeden. Dat maakt deze EV’s interessant voor toekomstig onderzoek naar een behandeling voor ALS.”
“Je kunt ze zien als vitamine boost voor zenuwcellen, zoals vitamine D in de winter. Ze helpen cellen beter functioneren. Ook zijn ze veilig.” Verder onderzoek moet uitwijzen of EV’s in de toekomst een mogelijke rol kunnen spelen in een behandeling voor ALS.
Meer informatie over ALS en onderzoek is te vinden op https://als-centrum.nl/


De inschrijving voor A Local Swim Westland, waarbij zwemmers, supporters en sponsors zich inzetten voor de strijd tegen de zenuw/spierziekte ALS, start op maandag 2 maart 2026. Op zaterdag 15 augustus 2026 organiseert Stichting ALS Westland de 6e editie van het open water zwemevenement in De Lier waar saamhorigheid, sportiviteit en gezelligheid centraal staan. 

